Een paar tips voor Zomergasten
Ongelooflijk hoe de VPRO het huidige kabinet een hart onder de riem steekt om fors op de kunst te bezuinigen. De aflevering van Zomergasten van gisteravond was xe9xe9n doelgerichte voorzet, die Wilders alleen nog maar hoeft in te koppen.
Zomergasten is al jaren aan het afkalven, maar dit jaar lijkt het programma de kwaliteit van deze zomer zelf te willen evenaren: bedroevend.
Na de tenenkrommend saaie aflevering van vorige week, met de aardige Surinaamse mevrouw Gonxe7alves bij wie je je afvraagt of zij op basis van haar gender in de Raad van State mocht toetreden (ik kon haar de hele avond op geen enkele oorspronkelijke gedachte betrappen), beleefden we zondagavond het absolute dieptepunt tot nu toe: de zich 'kunstenaar' noemende semi-psychopaat Erik van Lieshout.
Met een naxefef-kinderlijke zelfoverschatting babbelde hij er lustig op los. Over zijn eigen leven en werk en over andere kunstenaars. Ik zal niet teveel uitweiden over de fragmenten die hij ons wilde laten zien. Pure tijdverspilling.
Ik noem twee voorbeelden.
De eerste 'kunstcollega' die hij ten tonele voerde was John Bock, die in een loop-filmpje van 3 minuten ('Porzellan') op een onvoorstelbaar gore manier met voedsel aan het knoeien was.
"Mooi hxe8," reageerde de gast nadat het loopje bijna twee keer was afgespeeld. "Heel apart, hoe hij hier zijn lichaam en zijn witte shirt – een heel duur overhemd trouwens - als doek gebruikt."
Verderop in de uitzending het filmpje 'I'm too sad to tell you' van Bas Jan Ader.
Op dit zwart-wit filmpje uit 1971 is een langharige kunstenaarskop enkele minuten (zogenaamd) wenend in beeld, close-up, zonder geluid. Ieder normaal mens zou zich generen om dit 'kunst' te noemen, maar op de website ('Het Tweede Scherm') schrijft de VPRO:
"Hiermee heeft hij ook anderen gexefnspireerd om hun eigen x91huilversiex92 te maken van dit filmpje, zoals: 'Lodeweick', 'Cindyrehm' en 'LSAF20' op YouTube. Bekijk hier diverse foto's van huilende mensen, gexefnspireerd door het werk van de kunstenaar."
"Mooi hxe8?" zei zomergast Erik, nadat het slaapverwekkende filmpje eindelijk was gestopt. "Oh, wat is dit toch goed, erg goed!"
"Inderdaad," fleemde gastheer Jelle. "Het is toch steeds op elk moment weer verrassend."
Al decennia lang worden we geteisterd door dit soort 'videokunst', 'opstellingen' en 'performances' van lieden die niet in staat zijn een behoorlijk schilderij of beeldhouwwerk te produceren.
Halverwege de uitzending mocht de artiest uit de Brabantse Peel een heus 'eigen werk' laten zien. Het zelfportret van circa 1,5 meter hoog en ruim 5 meter breed had hij meegebracht op een grote kartonnen rol, uit de afvalcontainer van een vloerbedekkingszaak. Presentator Jelle Brandt Corstius mocht meehelpen om het papieren gevaarte af te rollen en met plakband op een klaarstaand paneel te bevestigen.
Wat we te zien kregen was een in houtskoolkrassen vervaardigde kindertekening van bijna 10 m2 groot. Jelle durfde zomaar te vragen – zonder blikken of blozen en zelfs zonder in de lach te schieten – wat een werk zoals dit moest opbrengen?
"Dit gaat voor zo'n 30.000 euro de deur uit," zei de kunstenaar. "Maar er gaat dan nog wel een korting vanaf."
Naarmate de uitzending vorderde begon ik mij werkelijk af te vragen of ik als kijker niet grandioos in de maling werd genomen. Af en toe kon ik nauwelijks mijn lachen bedwingen, omdat ik associaties kreeg met Koot en Bie, Arjan Ederveen ('30 Minuten'), Koefnoen en Radio Bergeijk. Oftewel: humor-tv.
Maar zo was het dus niet bedoeld. Uiterst serieus sleepten de twee mannen elkaar door de serieuze dikke stroop naar het eind van de avond. Beroepshalve heb ik mijzelf er ook doorheen geworsteld, en heb dus bijna alles gezien (af en toe zappend naar het eindspel van de Lybische revolutie).
Jelle Brandt Corstius blijkt totaal ongeschikt voor dit programma.
Zo'n dociele, bijna verlegen, gastheer kan in sommige gevallen best een goede keuze zijn. Immers dan krijgt de gast wat meer ruimte, in plaats van dat de presentator alles naar zichzelf toe trekt. Maar dat veronderstelt dan wel een gast die ook echt iets interessants te melden heeft. Dat was zondagavond echter opnieuw niet het geval.
Zo'n zwaar overschat en parmantig ventje als Erik van Lieshout had een Ischa Meijer of Theo van Gogh tegenover zich moeten hebben. Die ongetwijfeld zouden hebben gevraagd wat er nou toch 'zo goed' is aan al die getoonde rotzooi.
Jaren geleden was ik een fan van Zomergasten. Die liefde is gaandeweg afgebrokkeld. Jammer, want het is op zichzelf een uitstekend format. Misschien dat ik er daarom ook moeite mee heb om er (emotioneel) afscheid van te moeten nemen.
Het lijkt er op dat de echt interessante gasten 'op' zijn. Althans degenen die interessant zijn xe9n bereid om mee te werken. Ook de getoonde fragmenten zijn na zoveel jaren aan inflatie onderhevig geworden: steeds minder interessant, minder spannend, minder zeggend.
Zomergasten lijkt in de fase te zijn gekomen vergelijkbaar met de leraar die al dertig jaar voor de klas staat, bij wie het aanvankelijke enthousiasme geheel is opgedroogd, en die alleen nog maar uit routine zijn lesjes afdraait. Zonder enige voorbereiding, want hij weet toch al hoe het moet?
Dit 'routine-virus' heeft ook Zomergasten getroffen.
Er worden gasten uitgekozen die werkelijk geen reet te vertellen hebben. En die gasten worden niet gescreend op a) de kracht en inhoud van hun eigen verhaal en b) het interesse-gehalte van de door hen voorgestelde tv- of filmfragmenten.
Laat mij xe9xe9n keer Zomergasten presenteren. Dan breng ik dit programma terug op het niveau waar het behoort: aan de top van de Nederlandse avondvullende televisie. Gegarandeerd! Want het format is er sterk genoeg voor. Nu nog de mensen die het invullen.
Ik zou dan wel enkele eisen stellen. Drie voorwaarden, om precies te zijn:
1 De gast moet een interessant verhaal hebben over zijn/haar eigen leven. Zoniet: exit.
2 De gekozen fragmenten moeten een duidelijke meerwaarde hebben voor de kijkers xe9n een duidelijke relatie hebben met de ervaringswereld van de gast.
3 Tijdens de uitzending moet een voelbare spanning ontstaan. Tussen de gast, de fragmentkeuzes van de gast en de presentator. Vuurwerk, op het scherpst van de snede. In plaats van de goedmoedige breiwerkjes, waartoe dit programma de afgelopen jaren vervallen is.
Maar aangezien dit er niet snel van zal komen (daar ik geen sleep-in pasje heb voor de Gooise matras) zal ik mijn advies aan de VPRO-directie wat algemener formuleren.
Ten eerste: ga op zoek naar gasten die xe9cht interessant zijn! Dat zijn namelijk niet per definitie bekende Nederlanders, of mensen met een bepaalde reputatie of hoge functie, zoals ze tot nu toe werden geselecteerd. Ik kan uit mijn hoofd al tien of twintig onbekende 'gewone' Nederlanders aanwijzen, met stuk voor stuk een vxe9xe9l interessanter verhaal dan alle Zomergasten van de afgelopen drie jaar bij elkaar.
Ten tweede: Begin niet aan een nieuwe aflevering (of gast) voordat duidelijk is dat er fragmenten zullen worden vertoond die de moeite van het kijken waard zijn. Je mag de gast daarbij best een beetje helpen (niet om te sturen, maar om de juiste fragmenten te vinden).
Ten derde: Durf ook eens een presentator te zoeken buiten het bekende 'wereldje'. Iemand zonder camera-angst maar mxe9t communicatievermogen. Die ook wat meer de diepte in durft te gaan. Zodat er voor de kijkers wat te beleven valt.
Ten vierde en ten slotte: Doe nou eens behoorlijke research en zoek – ruim vxf3xf3r de uitzending – naar de 'spanningspunten' tussen de gast en de door hem of haar gekozen fragmenten. Dat is namelijk waar dit format om schreeuwt, en waarmee je een spannende en vermakelijke televisieavond tot stand brengt.
Als dit allemaal niet gebeurt, is Zomergasten ten dode opgeschreven. Heel jammer.


